Patient ziekenhuis - voeding en kanker infoNee, er is onvoldoende wetenschappelijk bewijs om te stellen dat vasten de tumorgroei bij mensen beïnvloedt. Vasten wordt daarom niet aanbevolen bij kanker. Er zijn aanwijzingen uit dierproeven dat vasten mogelijk gunstige effecten heeft, maar meer studies bij mensen zijn nodig om de effectiviteit en veiligheid van vasten aan te tonen.

Er zijn verschillende manieren van vasten die niet allemaal even veilig zijn. Er kan ook onderscheid worden gemaakt in aaneengesloten vasten en met tussenpozen vasten wat niet hetzelfde is als calorie- of energiebeperking.

Vasten

Vasten houdt in dat gedurende een bepaalde periode niets of erg weinig wordt gegeten en/of gedronken. Een nauwkeurigere definitie is er niet. De duur van het vasten kan variëren van een gedeelte van de dag (bijvoorbeeld Ramadan) tot meerdere dagen of weken. Tot drie dagen vasten kan veilig gedaan worden, mits er voldoende gedronken wordt en er geen sprake is van ziekte of een slechte gezondheid. Voor een langere periode vasten is professionele begeleiding nodig. Bij langdurig vasten zoals bij hongerstaking kan blijvende schade aan het lichaam ontstaan.

Met tussenpozen vasten

Bij vasten met tussenpozen worden periodes waarin niets tot weinig wordt gegeten en/of gedronken, afgewisseld met periodes waarin normaal of extra wordt gegeten. De duur van een periode kan variëren van een één tot enkele dagen. Deze manier van vasten hoeft uiteindelijk niet te leiden tot tekorten. Een lichaam in goede conditie kan tekorten opvangen en compenseren op de dagen waarop niet wordt gevast.

Caloriebeperking

Een calorie- of energiebeperking wordt bereikt wanneer er een bepaalde periode minder wordt gegeten dan gebruikelijk. Dit wordt met name geadviseerd aan mensen die te zwaar zijn en gewicht willen verliezen. Wanneer een calorie- of energiebeperking wordt geadviseerd wordt er wel voor gezorgd dat de voeding voldoende eiwitten, vitamines en mineralen bevat zodat er geen tekorten ontstaan.

Waarom zou vasten helpen?

Ontgiften

Vasten als therapie voor kanker kan voortkomen uit de overtuiging dat giftige stoffen zich in het lichaam ophopen. Deze giftige stoffen zouden afkomstig zijn van onze omgeving, waarbij wordt gedacht aan luchtvervuiling, chemicaliën in gebruiksartikelen (deodorant, shampoo), voedsel, etc. Het idee achter het effect van vasten zou zijn dat door te vasten giftige stoffen het lichaam kunnen verlaten. Er is echter geen wetenschappelijk bewijs hiervoor.

Tumor uithongeren

Een ander idee is dat vasten de stofwisseling vertraagt en er tijdelijk minder stoffen die de celgroei stimuleren bij de cellen komen. Gezonde cellen kunnen zich aan deze situatie aanpassen. Tumorcellen zouden daartoe niet in staat zijn waardoor ze in een periode van vasten als het ware ‘verhongeren’.

Onderzoek naar het effect van vasten

Dierproeven

Het onderzoek naar het effect van vasten en caloriebeperking op kanker is voornamelijk gedaan bij proefdieren. Een studie laat zien dat de tumorgroei afneemt en de kans op kanker wordt verkleint bij proefdieren die minder calorieën kregen te eten. Een andere dierproefstudie waarin gekeken is naar het effect van minder calorieën op borstkanker liet dat ook zien. Er zijn echter ook studies die lieten zien dat de tumorgroei juist toenam bij de proefdieren die minder calorieën te eten kreg.

Het effect van vasten met tussenpozen van 1-3 dagen lijkt de tumorgroei bij proefdieren ook te vertragen, maar beschermt niet tegen het krijgen van kanker. Bovendien was het remmende effect op de tumorgroei minder groot dan bij langdurige caloriebeperking.

Overigens zijn er aanwijzingen bij proefdieren dat sommige tumoren na het vasten weer net zo groot worden als die bij de controlegroep die niet heeft gevast.

Zowel onderzoek bij dieren als onderzoek in reageerbuisjes kunnen niet worden vertaald naar de mens, omdat stoffen in het menselijk lichaam zich heel anders gedragen en de reacties heel anders kunnen zijn dan bij proefdieren of in reageerbuisjes. Op basis van deze studies kunnen geen conclusies worden getrokken.

Onderzoeken bij mensen

Er zijn geen goede studies gepubliceerd waarin gekeken is naar het effect van vasten op de tumorgroei bij mensen. Het bewijs is erg beperkt en daardoor is het vooralsnog niet mogelijk om een advies te geven over vasten tijdens de behandeling van kanker.

Overgewicht

Er zijn wel voldoende aanwijzingen dat overgewicht een ongunstig effect heeft voor, tijdens en na de behandeling van kanker. In een studie onder vrouwen met overgewicht/obesitas, is twee dagen vasten in de week, gevolgd door normaal eten, vergeleken met een caloriebeperkt dieet. Beide groepen lieten een verbetering zien in markers voor borstkanker. Er was echter geen verschil tussen vasten met tussenpozen en het caloriebeperkt dieet. De caloriebeperking was in beide groepen gelijk (-25%) net als het gewichtsverlies (~6 kg). Waarschijnlijk is het gewichtsverlies de oorzaak van de verbeteringen geweest en niet het vasten zelf.

Nadelen van vasten

Vasten kent ook nadelen en is daarom niet voor iedereen veilig. Op de korte termijn kunnen hoofdpijn, concentratieproblemen, duizeligheid, vermoeidheid en een onregelmatige hartslag optreden. Dit kan gevaar opleveren bij autorijden of het bedienen van ‘gevaarlijke’ apparaten. Wanneer ook niet wordt gedronken kan het lichaam al na een paar dagen uitgedroogd raken wat levensgevaarlijk is. Op de lange termijn kan vasten juist tot een vermindering van het afweersysteem leiden en tot schade aan onder andere hart en nieren. Met name voor mensen met een slechte voedingstoestand (ondervoeding, cachexie), is vasten af te raden. Het is dan ook verstandig om eerst te overleggen met de behandelend arts en de oncologie diëtist.